BEKRA nedir? Alt ve üst seviyeli kuruluşların belgeleri

BEKRA, “Büyük Endüstriyel Kazaların Önlenmesi ve Etkilerinin Azaltılması Hakkında Yönetmelik”in kısaltmasıdır. 2019’da yayımlandı ve Avrupa Birliği’nin Seveso III Direktifi dikkate alınarak hazırlandı. Hükümlerinin çoğu yayım tarihinde yürürlüğe girdi; müdahale kartı, büyük kaza senaryo dokümanı, dâhili acil durum planı ve kamunun bilgilendirilmesiyle ilgili hükümler ise 1 Temmuz 2020’de yürürlüğe girdi. Amacı basittir: tehlikeli madde bulunduran tesislerde büyük kazaları önlemek, bir kaza olursa insanlara ve çevreye verdiği zararı en aza indirmek.

Kimler kapsamda?

Yönetmeliğin Ek-1’inde tehlikeli maddeler ve her biri için iki eşik miktar vardır: alt seviye eşiği ve üst seviye eşiği. Kuruluşunuzda bu maddelerden, eşiklere ulaşan miktarda bulunuyorsa (ya da bulunması muhtemelse) kuruluşunuz BEKRA kapsamındadır.

• Alt seviye eşiğine ulaşıp üst seviye eşiğinin altında kalırsanız alt seviyeli kuruluş,
• Üst seviye eşiğine ulaşırsanız üst seviyeli kuruluş olursunuz.

Burada esas alınan miktar, ortalama stok değil; kuruluşunuzda herhangi bir anda bulunabilecek en yüksek miktardır. Tek tek eşiğin altında kalan maddeler de birlikte değerlendirilir; buna “toplama kuralı” denir. Nasıl hesaplandığını ayrı bir rehberde adım adım anlattık.

Seviyeyi kim belirler?

Seviyeyi kuruluşun kendisi (işletmeci) belirler ve faaliyete geçmeden önce Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın bildirim sistemi üzerinden beyan eder. Maddelerin cinsi veya miktarı, fiziki şekli ya da prosesler değişirse bildirim güncellenir.

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın 7. Türkiye Çevre Durum Raporu’na (2025, s. 342) göre Mart 2024 itibarıyla bildirim sisteminde 354 üst seviyeli ve 294 alt seviyeli, toplam 648 kuruluş vardır. Bu, bulabildiğimiz en güncel resmi rakamdır.

Seviyeye göre hazırlanacak belgeler

Belge	Alt seviye	Üst seviye	Kısaca ne işe yarar?
Tehlikeli maddeye müdahale kartı	✔	✔	İtfaiye, AFAD ve il sağlık müdürlüğüne maddelerinizin tehlikelerini ve nasıl müdahale edileceğini anlatır.
Büyük kaza senaryo dokümanı (BKSD)	✔	✔	Büyük kazaya yol açabilecek ekipmanları, olası senaryoları ve bunların ne sıklıkla gerçekleşebileceğini ortaya koyar.
Büyük kaza önleme politika belgesi (BKÖP)	✔	—	Kuruluşunuzu, tesislerinizi, maddelerinizi ve güvenlik yönetim sisteminizi anlatır.
Güvenlik raporu	—	✔	BKÖP’ün kapsamlı hâlidir; kuruluşun çevresi ve tarihçesi gibi ek bilgiler içerir.
Dâhili acil durum planı	—	✔	Büyük bir kazada kuruluş içinde kimin ne yapacağını, hangi kaynakların kullanılacağını belirler.

Her iki seviyedeki kuruluşlar ayrıca kamuyu internet siteleri üzerinden bilgilendirmekle yükümlüdür.

Bu belgeleri kuruluş kendisi hazırlayabilir ya da dışarıdan hizmet alarak hazırlatabilir. Her iki durumda da sorumluluk kuruluştadır.

Belgeler nerede durur?

• BKÖP, güvenlik raporu ve BKSD kuruluşta saklanır; Bakanlığa gönderilmez. Denetimde istenir. (Yeni açılacak üst seviyeli kuruluş, güvenlik raporunu hazırladığını Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’na (yönetmelikteki adıyla Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı) yazılı olarak bildirir.)
• Dâhili acil durum planı bildirim sistemine yüklenir.
• Müdahale kartı ilgili kurumlara gönderilir.

Sık yapılan hata: yanlış miktar, yanlış seviye

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın 2024 yılında 246 BEKRA işyerinde yaptığı programlı teftişin raporuna göre, işverenlerin bildirim sistemine eksik ya da fazla miktar bildirmesi nedeniyle bazı işyerlerinin seviyesi yanlış belirlenebiliyor. Seviyeniz yanlışsa, hazırladığınız belgeler de yanlış olur: alt seviyeli bir kuruluş gereksiz yere güvenlik raporuyla uğraşabilir, üst seviyeli bir kuruluş ise eksik belgeyle denetime girebilir.

Belgeler ne zaman güncellenir?

BKÖP, güvenlik raporu ve BKSD şu durumlarda gözden geçirilip güncellenir:

• Maddelerin niteliği, fiziki şekli veya depolama şekli değişirse,
• Maddelerin kullanıldığı ya da depolandığı proseslerde değişiklik olursa,
• Kuruluşta büyük bir kaza ya da büyük kazaya ramak kala bir olay yaşanırsa,
• Güvenlik yönetim sisteminde değişiklik yapılırsa,
• Bildirim sistemindeki kuruluş bilgileri değişirse.

Nereden başlamalı?

Önce seviyenizi doğru belirleyin. BEKRA seviye hesaplayıcı ücretsizdir: madde adını yazıp listeden seçmeniz ve en yüksek miktarı girmeniz yeterli; tehlike bilgileri resmi listeden kendiliğinden gelir. Sonucu tek tıkla panele aktarıp seviyenize göre gereken belgeleri hazırlamaya başlayabilirsiniz. Girdiğiniz bilgiler yalnız sizin bilgisayarınızda kalır.

Dayanak: BEKRA Yönetmeliği (RG 02.03.2019, 30702) md. 5, 6, 7, 8, 10, 11, 12, 13, 16, 22; 7. Türkiye Çevre Durum Raporu (2025), s. 342; ÇSGB 2024 BEKRA programlı teftiş raporu. Son kontrol: 27 Eylül 2026, mevzuat.gov.tr güncel metni.